Trong bối cảnh ngành Than đang đứng trước nhiều thách thức đan xen, từ biến động thị trường, áp lực chuyển dịch năng lượng, yêu cầu tái cơ cấu sản xuất đến điều kiện khai thác ngày càng khó khăn, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa ngành Than càng trở nên cấp thiết. 

Nhìn lại chặng đường từ năm 2023 đến nay, có thể thấy Nghị quyết số 76 đã được triển khai đồng bộ, bài bản, với nhiều giải pháp thiết thực và có chiều sâu. Công tác bảo tồn văn hóa không dừng lại ở việc trùng tu các di tích lịch sử hay tôn tạo công trình truyền thống, mà được xác định là quá trình khơi dậy niềm tự hào nghề nghiệp, củng cố bản lĩnh chính trị và bồi đắp ý thức trách nhiệm trong mỗi cán bộ, đảng viên, công nhân lao động.

Một trong những dấu ấn quan trọng là việc Tập đoàn ban hành Đề án bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa vật thể đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây không chỉ là bước đi mang tính định hướng lâu dài, mà còn thể hiện tư duy phát triển mới: đặt di sản văn hóa ngành Than trong tổng thể chiến lược xây dựng văn hóa doanh nghiệp hiện đại, giàu bản sắc. Việc hệ thống hóa các giá trị lịch sử, văn hóa của ngành đã tạo cơ sở quan trọng để các đơn vị triển khai thống nhất, đồng thời nâng cao nhận thức về vai trò của văn hóa trong sự phát triển của Tập đoàn.

Khu di tích lưu niệm Vùng than Cẩm Phả tại Trường Cao đẳng TKV là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, học sinh nghề mỏ

Tượng đài Thợ mỏ tại Quảng trường 12/11 Cẩm Phả

Nhiều công trình văn hóa, di tích lịch sử gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của phong trào công nhân vùng mỏ đã được bảo tồn, phát huy hiệu quả. Quảng trường 12/11 tại Cẩm Phả, Khu lưu niệm Vùng than Cẩm Phả, di tích lịch sử quốc gia Ngã tư đường lên mỏ Đèo Nai hay địa điểm Bác Hồ về thăm mỏ Đèo Nai… không chỉ là những “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống, mà còn là biểu tượng sinh động của ý chí quật cường, tinh thần đoàn kết và lòng yêu nghề của người thợ mỏ Việt Nam.

Thư viện Công ty Tuyển than Cửa Ông - không gian lan tỏa tri thức, khơi nguồn sáng tạo và bồi đắp văn hóa đọc cho CB, CNLĐ

Sân vận động Cửa Ông - nơi tổ chức các hoạt động thể thao quy mô lớn của TKV và Công ty Tuyển than Cửa Ông, lan tỏa tinh thần thể thao, gắn kết, nâng cao sức khỏe cho người lao động

Ở đó, lịch sử không nằm yên trong ký ức, mà hiện diện như một dòng chảy liên tục, tiếp thêm động lực cho các thế hệ hôm nay trong hành trình dựng xây và phát triển ngành Than thời kỳ mới.

Cùng với việc gìn giữ các giá trị văn hóa vật thể, Tập đoàn đặc biệt chú trọng bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa phi vật thể. Hoạt động xuất bản sách, nghiên cứu lịch sử ngành, tổ chức các hội diễn văn nghệ quần chúng, cuộc thi sáng tác văn học nghệ thuật, giao lưu thể thao… được duy trì thường xuyên, tạo nên đời sống tinh thần phong phú trong toàn ngành.

Việc xuất bản các ấn phẩm như “Di tích lịch sử Miếu Mỏ - Địa điểm khai thác than đầu tiên của Việt Nam” hay “Kỷ luật và Đồng tâm” không chỉ góp phần lưu giữ tư liệu lịch sử quý giá, mà còn khơi dậy niềm tự hào về truyền thống vẻ vang của giai cấp công nhân Vùng mỏ. Qua đó, những giá trị cốt lõi của văn hóa TKV tiếp tục được bồi đắp, lan tỏa và truyền nối giữa các thế hệ người lao động.

Một dấu ấn giàu ý nghĩa khác là dự án xây dựng Nhà truyền thống ngành Than - Khoáng sản Việt Nam tại Quảng Ninh. Công trình được kỳ vọng sẽ trở thành không gian lưu giữ ký ức ngành nghề, tái hiện sinh động lịch sử hơn một thế kỷ hình thành và phát triển của ngành Than Việt Nam. Không chỉ phục vụ công tác giáo dục truyền thống, đây còn có thể trở thành điểm nhấn văn hóa đặc sắc của Vùng mỏ, góp phần quảng bá hình ảnh người thợ mỏ và văn hóa công nghiệp Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

Điều đáng ghi nhận là việc phát huy giá trị văn hóa truyền thống không tách rời nhiệm vụ sản xuất kinh doanh và chăm lo đời sống người lao động. Văn hóa doanh nghiệp được cụ thể hóa bằng những chính sách thiết thực hướng về con người, xây dựng môi trường lao động nhân văn, đoàn kết và giàu tính sẻ chia.

Dự án Nhà truyền thống ngành Than - Khoáng sản Việt Nam tại Di tích trụ sở Công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ (Trung tâm ĐHSX tại Quảng Ninh của TKV, phường Hồng Gai) là nơi gắn liền với lịch sử hình thành, phát triển của ngành Than

Hiện nay, Tập đoàn duy trì hệ thống thiết chế văn hóa quy mô lớn với hàng chục nhà truyền thống, nhà văn hóa, thư viện, sân thể thao phục vụ cán bộ, công nhân viên. Các hoạt động văn hóa, thể thao được tổ chức thường xuyên đã tạo môi trường làm việc tích cực, tăng cường sự gắn kết nội bộ và củng cố niềm tin của người lao động đối với đơn vị.

Cùng với đó, tinh thần “Người Thợ mỏ - Người Chiến sỹ” tiếp tục được lan tỏa sâu rộng trong toàn ngành. Hàng nghìn tấm gương điển hình tiên tiến được tuyên dương trong các phong trào thi đua lao động sản xuất đã trở thành minh chứng sinh động cho phẩm chất của người thợ mỏ thời kỳ mới: bản lĩnh, trách nhiệm, sáng tạo và tận tụy.

Đó là những công nhân trực tiếp nơi hầm lò, những cán bộ kỹ thuật miệt mài nghiên cứu cải tiến sản xuất, những đoàn viên thanh niên xung kích nơi tuyến đầu lao động… Chính những con người bình dị ấy đã làm nên chiều sâu và sức sống bền vững của văn hóa TKV.

Có thể khẳng định, trong hành trình phát triển hôm nay, văn hóa không chỉ là ký ức của quá khứ, mà đã trở thành nguồn lực tinh thần quan trọng cho tương lai. Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống đang tạo nên sức mạnh nội sinh để Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam vượt qua khó khăn, giữ vững bản sắc và tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phát triển bền vững trong thời kỳ mới