Văn hoá thợ mỏ - “Sức mạnh mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên vươn mình

“Hỡi anh chị em! Chúng ta làm lụng cực khổ, lương không đủ sống. Chúng  ta không muốn chết đói, chết bệnh. Vậy tất cả hãy bãi công. Đòi chủ tăng lương lên 3 hào một ngày. Đòi chủ phải mua cuốc, xẻng. Anh chị em hãy đồng tâm, đừng để người ta phá cuộc đấu tranh của chúng ta. Hãy tỉnh táo! Đừng mắc mưu khiêu khích! Kỷ luật và đồng tâm! Chúng ta sẽ thắng!”

Trích “Truyền đơn kêu gọi đấu tranh đăng trên báo Letravail ngày 27/11/1936

Gần một thế kỷ trước, vùng mỏ còn chìm trong ách đô hộ của thực dân Pháp. Những người thợ mỏ hàng ngày phải đối mặt với thực tế bị bóc lột tàn khốc với đồng lương ít ỏi và điều kiện làm việc thiếu thốn đủ bề. Thế nhưng chính hoàn cảnh đó đã tôi luyện lên trong họ tinh thần đoàn kết mạnh mẽ. Từ những cuộc đấu tranh lẻ tẻ ban đầu, sự “đồng tâm” dần lan rộng. Lời kêu gọi hùng hồn được viết trong truyền đơn của cuộc Tổng bãi công tháng 11/1936 không chỉ là những câu chữ bình thường. Ẩn chứa trong đó là một sức lan toả vô cùng lớn. Nó như một cú hích mạnh, thổi bùng lên bất cứ ý chí chiến đấu nào. Nó len lỏi vào từng ngóc ngách những khu lán thợ, mang một luồng sức mạnh ngút ngàn đến mọi tầng lớp lao động, những người đã và đang chịu cảnh bị bóc lột, bất công. Dần dần, “nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước”.

Từ khi có Đảng soi đường, những cuộc đấu tranh manh mún dần trở thành một phong trào cách mạng có đường lối, có kỷ luật, có mục tiêu rõ ràng. Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của các chi bộ Đảng trong khu mỏ, thắng lợi của cuộc Tổng bãi công lịch sử của hơn 3.000 thợ mỏ ngày 12/11/1936 đòi tăng lương, giảm giờ làm, đòi “nhân quyền” chính là bằng chứng không thể thuyết phục hơn của sức mạnh tập thể. Khẩu hiệu “Kỷ luật và Đồng tâm, chúng ta nhất định thắng” không đơn thuần là câu hô vang trong phút sục sôi. Đó là kết tinh của quá trình Đảng giác ngộ, tổ chức, rèn luyện ý thức giai cấp cho người thợ mỏ thành lực lượng cách mạng có kỷ luật thép và ý chí thống nhất.

Bia lưu niệm sự kiện tại Di tích lịch sử quốc gia cuộc Tổng bãi công của thợ mỏ ngày 12/11/1936 tại ngã tư đường lên mỏ Đèo Nai (Cẩm Phả) (nguồn ảnh: quangninh.gov.vn)

Tinh thần ấy dần trở thành tư tưởng văn hoá mang sức mạnh nội sinh mạnh mẽ, được bồi đắp qua từng giai đoạn lịch sử. Trong hai cuộc kháng chiến, người thợ mỏ vừa bám lò khai thác than phục vụ tiền tuyến, vừa cầm súng bảo vệ quê hương. Trong thời kỳ đổi mới, tinh thần ấy chuyển hóa thành ý chí vượt khó, đưa ngành Than vượt qua nhiều thời điểm đặc biệt khó khăn, nhất là trong gần 3 năm diễn ra đại dịch Covid-19, hay nỗ lực thần tốc khắc phục hậu quả của siêu bão lịch sử Yagi mới đây. Mỗi giai đoạn lại có một ngọn núi cần vượt qua nhưng chỉ cần đủ ý chí, đủ bản lĩnh, đủ niềm tin vào tinh thần “kỷ luật và đồng tâm”, hành trình chinh phục thử thách sẽ là những dấu ấn mới bồi đắp thêm sức mạnh nội sinh, tạo động lực để ngành tự tin than bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Công đoàn TKV thăm hỏi động viên gia đình công nhân bị ảnh hưởng bởi bão Yagi

tại các đơn vị trong ngành than

Gần một thế kỷ trôi qua, hình ảnh phản diện của những tên chủ người Pháp đã không còn, nhưng kẻ thù của giai cấp công nhân lại khoác lên mình những diện mạo mới, tinh vi và thâm độc không kém. Với hơn 76 triệu tài khoản mạng xã hội vào năm 2025 (Theo Báo cáo Digital 2025 Vietnam do We Are Social cùng Meltwater tổng hợp số liệu về hành vi sử dụng internet của người dùng Việt), không gian mạng chính là môi trường thuận lợi để các thế lực thù địch dễ dàng thực hiện mọi âm mưu của mình. Một cuộc chiến mới dần hình thành: Cuộc chiến chống xói mòn niềm tin.

Lợi dụng những vấn đề về quyền lợi, thu nhập, điều kiện làm việc cho người lao động, chúng rêu rao những luận điệu xảo trá, bóp méo đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước, để người lao động dần mất niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng. Phớt lờ hoàn toàn những chính sách cải thiện điều kiện làm việc, thu nhập, đời sống, những phúc lợi mà Đảng, Nhà nước và TKV triển khai, chúng thường xuyên sử dụng các tài khoản ẩn danh, nặc danh là công nhân tại các đơn vị ngành than, đăng các bình luận tiêu cực, không đúng sự thật trên các bài viết liên quan đến việc chế độ phúc lợi cho người lao động, đặc biệt là những bài viết nhận được nhiều sự quan tâm như chế độ lương, thưởng Tết cho CBCNV. Tinh vi hơn, chỉ thông qua những comment này, các phần tử phản động dễ dàng lựa chọn một số đối tượng có tư tưởng lệch chuẩn, hưởng ứng theo luồng thông tin trái chiều để thao túng tâm lý, kích động họ dẫn đến mâu thuẫn nội bộ. Khi đối tượng hình thành tâm lý ngày càng bất mãn do bị chi phối bởi luận điệu “lợi ích cá nhân không được đảm bảo, những đãi ngộ chưa tương xứng”, những bài viết, bình luận tiêu cực sẽ ngày càng nhiều theo cấp số nhân. “Vùng xanh” của không gian mạng dần bị xâm chiếm bởi “vùng xám” của những nguồn tin chưa được kiểm chứng, khiến mâu thuẫn ngày càng tăng. Các thế lực thù địch đã đạt được mục đích, đó là làm lung lay niềm tin của người lao động vào Đảng, tách rời mối quan hệ máu thịt giữ giai cấp công nhân với tổ chức Đảng, tổ chức Công đoàn. Những thủ đoạn vô cùng thâm độc này dần làm mất đi vai trò của các tổ chức trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng cho người lao động.

Đặc thù làm việc trong môi trường công nghiệp nặng nhọc đòi hỏi công nhân ngành than luôn phải tuân thủ quy trình, nội quy kỷ luật lao động khắt khe. Chính bởi vậy, tính kỷ luật đã ngấm sâu vào máu thịt, trở thành bản năng để người thợ mỏ luôn tỉnh táo trước những cái “bẫy” thông tin. Hơn nữa, tính tập thể khiến mối liên kết giai cấp ngày càng bền chặt. Cùng với đó, giai cấp công nhân trong thời đại mới ngày càng bản lĩnh, trí tuệ với tư duy hiện đại và khả năng làm chủ công nghệ cao. Bởi vậy việc bẻ gãy một vài mắt xích nhỏ trong tổng thể một khối liên kết lớn không làm thay đổi quá nhiều hệ tư tưởng, nhất là khi sức mạnh nội sinh hình thành từ văn hoá thợ mỏ đã trở nên mạnh mẽ và vững chắc hơn qua thời gian. Tuy nhiên không phải vì vậy mà Đảng ta chủ quan, lơ là, xem nhẹ những tác động tiêu cực. Cần có những biện pháp để nuôi dưỡng nguồn sức mạnh ấy mạnh mẽ hơn nữa, dồi dào hơn nữa, để văn hoá thợ mỏ trở thành bức tường thành vững chắc không thể sụp đổ trước mọi sự tấn công dù là nhỏ nhất.

Tinh thần “Kỷ luật và đồng tâm” tiếp tục được kế thừa trong giai đoạn mới

(nguồn ảnh: baochinhphu.vn)

Ngày 07/01/2026  Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hoá Việt Nam. Bên cạnh “bộ tứ trụ cột” giúp Việt Nam cất cánh thì văn hoá chính là “sức mạnh nội sinh của dân tộc và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước”. Văn hoá thợ mỏ là một phần của văn hoá Việt Nam. Việc phát triển văn hoá thợ mỏ chính là làm giàu đẹp thêm bản sắc văn hoá dân tộc. Để văn hoá thợ mỏ ngày càng được lan toả mạnh mẽ, công tác tuyên truyền là nhiệm vụ quan trọng. Nội dung tuyên truyền cần bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp uỷ đảng gắn với thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng trên lĩnh vực văn hoá, xây dựng con người Việt Nam. Trong thời đại số, việc tuyên truyền không chỉ bó gọn ở những nhà giao ca nhận lệnh, những hội nghị hay những buổi sinh hoạt đơn thuần mà cần mở rộng hơn trên không gian mạng với các loại hình truyền thông mới, dễ tiếp cận. Khi những sản phẩm truyền thông số mang đậm văn hoá, bản sắc vùng mỏ được truyền tải tới người lao động bởi cách làm và tư duy mới sẽ góp phần định hướng dư luận, nâng cao khả năng “miễn dịch” trước những quan điểm sai trái, xuyên tạc cũng như các sản phẩm độc hại, phản văn hoá.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu chỉ đạo quan trọng tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết số 79 và Nghị quyết số 80 (Nguồn ảnh: vtv.vn)

Tại các địa phương và nhiều đơn vị trong ngành than, các thiết chế văn hoá đã và đang góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hoá truyền thống riêng có của ngành, làm phong phú thêm đời sống thường nhật của thợ mỏ nói riêng và người dân địa phương nói chung. Đây chính là nơi để văn hoá thợ mỏ và lòng yêu nước dễ dàng chạm tới trái tim và nhận thức người lao động, nhất là thế hệ trẻ. Tuy nhiên nhìn thẳng vào sự thật, nhiều phòng truyền thống, nhà văn hoá công nhân vẫn mang tính chất lưu trữ, trưng bày hiện vật thuần tuý, hoạt động còn đơn điệu, thiếu đi không gian trải nghiệm văn hoá và các sản phẩm truyền thông hiện đại. Phải chăng lối mòn trong cách quản lý và vận hành dần làm mai một và lãng phí những giá trị tư liệu lịch sử?

Các thiết chế văn hoá ngành than đã và đang góp phần bảo tồn và phát huy văn hoá thợ mỏ

Trong khi đó đã có rất nhiều “địa chỉ đỏ” trên cả nước mạnh dạn đổi mới hình truyền thông và nhận được những tín hiệu tích cực. Di tích Nhà tù Hoả Lò hay Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam là những ví dụ điển hình về những cách tiếp cận hiện đại, sáng tạo nhưng vẫn tôn trọng và giữ nguyên giá trị lịch sử vốn có. Cách kể chuyện qua lăng kính mới, đặc biệt là đẩy mạnh trải nghiệm thông qua số hoá tư liệu lịch sử đã góp phần thu hút đông đảo du khách đến tham quan và tìm hiểu lịch sử . Đây cũng là hướng đi mới cần được nghiên cứu và vận dụng để bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá thợ mỏ. Hướng đi này cũng chính là một trong những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW đề ra.

Dù có vận dụng sáng tạo những cách làm mới song con người vẫn “là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực quan trọng nhất cho sự phát triển bền vững”. Để văn hoá thợ mỏ trở thành “sức mạnh mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước hết phải bảo vệ niềm tin nơi người thợ mỏ - chủ thể tạo nên văn hoá và phát huy các giá trị văn hoá. Những năm qua, ngành than luôn quan tâm chăm lo cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người lao động. Việc ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số đã góp phần nâng cao năng suất lao động, tạo môi trường làm việc an toàn, hiệu quả cho công nhân. Cùng với đó, các chế độ phúc lợi về chăm sóc sức khỏe, điều dưỡng, tham quan nghỉ mát, hỗ trợ người lao động có hoàn cảnh khó khan, mắc bệnh hiểm nghèo, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao được duy trì thường xuyên không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần mà còn góp phần củng cố niềm tin của người lao động vào tổ chức, vào doanh nghiệp và những chủ trương đúng đắn của Đảng. Đây chính là động lực để người lao động yên tâm công tác, tích cực cống hiến vì sự phát triển bền vững của đơn vị.

Đời sống văn hóa tinh thần là nền tảng gìn giữ bản sắc thợ mỏ

Bên cạnh việc chăm lo đời sống người lao động, cần quan tâm hơn nữa đến công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển văn hóa. Trong kỷ nguyên số, nhiệm vụ này không chỉ dành riêng cho đội ngũ cán bộ tuyên giáo, truyền thông hay những người làm công tác văn hóa mà cần được mở rộng tới mỗi cán bộ, đảng viên, công nhân viên trong toàn ngành. Mỗi người lao động cần trở thành một “đại sứ văn hóa” lan tỏa những giá trị tốt đẹp của văn hóa thợ mỏ trong công việc và cuộc sống hằng ngày. Mỗi bài viết, hình ảnh, câu chuyện đẹp về người thợ mỏ, người chiến sĩ được lan tỏa trên không gian mạng không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh ngành Than mà còn xây dựng nên những hạt nhân tích cực trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn mới.

Từ cuộc Tổng bãi công năm 1936 đến kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, văn hóa thợ mỏ không ngừng được gìn giữ, bồi đắp và lan tỏa qua nhiều thế hệ người lao động. Được hun đúc từ tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”, ý chí vượt khó và khát vọng cống hiến, văn hóa thợ mỏ đã trở thành một phần không thể tách rời của bản sắc văn hóa Việt Nam. Trong bối cảnh mới, những giá trị ấy không chỉ là nguồn lực nội sinh quan trọng của ngành Than mà còn là "sức mạnh mềm" góp phần củng cố niềm tin, tăng cường khối đại đoàn kết và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng. Đó cũng chính là mạch nguồn nâng bước hành trang những người thợ mỏ trên con đường phát triển nhanh, bền vững, hiện thực hóa khát vọng xây dựng Việt Nam hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc.

Trần Ngọc Nhung